تفسیر واژه مولی در روایات اهل بیت

از مجموع جریان‌هایی که دربارهٔ سیاست ناروا، تبعیض نژادی و تفاوت میان عرب و غیرعرب در دوران زمامداری خلفای ثلاثه یادآور شدیم، و همچنین با توجه به تداوم این سیاست در نظام دولت‌های جبار و ستمگر اموی و عباسی که عنوان «موالی» را دلیل پستی و زبونی مسلمانان غیرعرب می‌دانستند، و نیز با توجه به این حقیقت که پیشوایان معصوم علیهم‌السلام پیوسته با این طرز تفکر و روش ناپسند مخالفت نموده و همواره متعرض شرح و تفسیر کلمهٔ «موالی» گردیده و آن را بر پایهٔ عدالت و جهان‌بینی الهی تفسیر فرموده‌اند، چنین فهمیده می‌شود که مراد و مقصود اهل‌بیت علیهم‌السلام از کلمهٔ «موالی»، شیعیان و پیروان راستین مکتب وحی، و به‌خصوص ایرانیان پاک‌دل و طرفداران خاندان رسالت بوده است.
دلیل این مدعا، روایات متعددی است که در زمینهٔ تفسیر کلمهٔ «موالی» از زبان ائمهٔ معصومین علیهم‌السلام وارد شده و آنان در هر فرصت مناسبی به توضیح و تشریح این کلمه پرداخته‌اند.

موالی در منطق اهل‌بیت

در حدیثی از امام باقر علیه‌السلام که در زمینهٔ معرفی شیعه روایت شده، چنین آمده است:
«نحن العرب و شیعتنا منا و سائر الناس همج أو هبج»
بحارالانوار
(ما عرب هستیم و شیعیان ما نیز از ما هستند، و سایر مردم همچون علف‌های بی‌ارزش می‌باشند.)

تفسیر کلمه مولی توسط امام باقر(ع)

عن محمد بن مسلم قال: سمعت أبا جعفر علیه‌السلام یقول:
«من وُلد فی الإسلام فهو عربی، و من دخل فیه طوعاً أفضل ممن دخل فیه کرهاً، و المولی هو الذی یؤخذ أسیراً من أرضه و یسلم، فذلک المولی»
بحارالانوار
محمد بن مسلم می‌گوید: از امام باقر علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: کسی که در اسلام متولد شده باشد، عربی است، و آن‌کس که با میل و رغبت وارد اسلام شود، برتر از کسی است که از روی اجبار وارد آن شده باشد، و «مولی» کسی است که از سرزمین خود به اسارت گرفته شود و سپس اسلام آورد؛ پس او مولی است.

واژه مولی در کلام امام صادق(ع)

مردی به امام صادق علیه‌السلام عرض کرد:
«اِنَّ النّاسَ یقولونَ: مَن لَم یَکُن عربیّاً أصلاً و لا مولیً صریحاً فَهُوَ سُفلی»؛
مردم می‌گویند: هر کس عرب خالص یا مولای خالص نباشد  پست است.
امام علیه‌السلام فرمود: مولای خالص یعنی چه؟
آن مرد در پاسخ گفت: یعنی کسی که پدر و مادرش هر دو قبلاً برده بوده و بعدها آزاد شده‌اند.
امام علیه‌السلام فرمود: چرا چنین می‌گویند؟ و مولای خالص چه مزیت و امتیازی دارد؟
مرد گفت: به خاطر گفتهٔ رسول‌الله ص که فرموده است:
«مولی» و آزادشدهٔ هر قومی از خود آن‌هاست: «مولی القوم من أنفسهم».
پس کسی صاحب فضیلت است که یا عرب خالص باشد، یا مولای خالص که ملحق به عرب است!!
امام صادق علیه‌السلام فرمود: سبحان‌الله! آیا به تو نرسیده است یا نشنیده‌ای که پیامبر اسلام ص فرمود:
من مولای هر کسی هستم که مولی ندارد، و من مولای هر مسلمان، از عرب و عجم هستم.
آیا کسی که پیامبر، ولیّ و مولای او باشد و او به رسول خدا ص وابسته باشد، از پیامبر نیست و از خود رسول خدا محسوب نمی‌شود؟
آنگاه حضرت فرمود:
کدام شریف‌ترند؟ آیا آن کسی که از پیامبر است و به پیامبر ملحق و وابسته به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله است شریف‌تر است، یا آن کسی که وابسته به یک عرب جلف است که بر پشت پاشنهٔ پای خود ادرار می‌کند؟
سپس فرمود:
آن‌که از روی میل و رغبت و دلخواه خود مسلمان شد، بسیار بهتر و شریف‌تر است از آن‌که از روی ترس مسلمان شده است. این اعراب منافق، از روی ترس مسلمان شدند، ولی «موالی»  یعنی ایرانیان ـ با میل و رغبت و دلخواه خود مسلمان شدند
بحارالانوار

 از امام موسی بن جعفر علیه‌السلام 
«الناسُ ثلاثةٌ: عربیّ، و مولی، و علج؛ فأما العرب فنحن، و أما المولی فمن والانا، و أما العلج فمن تبرّأ منا و ناصبنا» 
بحار الانوار

مردم سه دسته‌اند: عرب، موالی و علج؛ اما عرب ما هستیم، و اما موالی دوستان و پیروان ما و شیعیان ما هستند، و اما «علج» کسانی هستند که از ما بیزارند و با ما سخت در عداوت‌اند.

از مجموع روایات چنین به نظر می‌رسد که چون بیشتر مسلمانان غیرعرب، ایرانی بوده‌اند و ایرانیان بیش از دیگران به حقیقت و روح اسلام توجه داشته و پیوسته از طرفداران سرسخت خاندان وحی و رسالت بوده‌اند و همواره از آن خاندان دفاع می‌نموده‌اند، از این‌رو مراد از کلمهٔ «موالی» در اصطلاحات ائمهٔ معصومین علیهم‌السلام، «ایرانیان» و شیعیان و پیروان راستین مکتب ولایت بوده است.

.

.

.

اللهم عجل لولیک الفرج

گروه عاشقان امام مهدی(عج) در پیامرسان ایتا

نابودی بغداد توسط سفیانی